Defenseload

?ngiliz The Independent e-gazetesinin yapt??? son bir haberde belirtildi?i üzere[1], ABD Ba?kan? Barack Obama’n?n geçti?imiz günlerde G7 zirvesinde yapt??? nükleer silahlardan ar?nma ça?r?s?na kar??n, dünyada halen 16.000 civar?nda (15.850) nükleer sava? ba?l??? bulunmaktad?r. Bu alanda çal??malar?yla bilinen Stockholm Uluslararas? Bar?? Ara?t?rma Enstitüsü’nün (SIPRI) yay?nlad??? 2015 tarihli y?ll?k, bu konuyu tüm detaylar?yla gözler önüne sermektedir.[2]

Kaynak: http://www.independent.co.uk/news/world/politics/these-are-all-the-countries-that-still-have-nuclear-weapons-a7053106.html

SIPRI’nin yay?nlad??? 2015 tarihli yay?n incelendi?inde[3], dünyada nükleer sava? ba?l?klar?na sahip toplam 9 ülkenin bulundu?u görülmektedir. Bu ülkeler aras?ndaysa, iki ülke, Amerika Birle?ik Devletleri ve Rusya Federasyonu, di?erlerine göre çok daha önde durumdad?r. Rusya, 7500 nükleer ba?l?kla dünyan?n en büyük nükleer gücüyken, bu ba?l?klar?n 1780’i konu?land?r?lm?? ve kullan?ma haz?r, 5720’si ise kullan?ma haz?r durumda de?ildir. Toplam 7260 nükleer ba?l?kla dünyan?n 2. büyük nükleer gücü olan ABD ise, bu silahlar?n 2080’si kullan?ma haz?r durumda olan dünyan?n en büyük aktif nükleer gücüdür. ABD, ayn? zamanda 1945 y?l?nda nükleer güce ilk kez ula?m?? olan ülkedir. Bu ülkelerin oldukça ard?nda olan di?er ülkeler incelendi?inde; 3. s?rada 290’? konu?land?r?lm?? 300 nükleer ba?l??a sahip Fransa, 4. s?rada 260 nükleer ba?l??a sahip Çin Halk Cumhuriyeti, 5. s?rada 150’si konu?land?r?lm?? durumda olan toplam 215 nükleer ba?l??a sahip Birle?ik Krall?k (?ngiltere), 6. s?rada 100-120 aras?nda nükleer ba?l??a sahip oldu?u öngörülen Pakistan, 7. s?rada 90-110 aras?nda nükleer ba?l??a sahip oldu?u tahmin edilen Hindistan, 8. s?rada 80 nükleer ba?l??? oldu?u dü?ünülen ?srail ve 9. s?rada 10’un alt?nda nükleer ba?l??? oldu?u dü?ünülen Kuzey Kore (Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti) yer almaktad?r.

Bu ülkeler aras?nda ABD, Fransa, Birle?ik Krall?k (?ngiltere), Hindistan ve ?srail demokratik ülkeler olarak kabul edilirken, Rusya otoriter bir demokrasi, Çin Halk Cumhuriyeti serbest piyasa ekonomisine dayal? tek partili (Çin Komünist Partisi) bir otoriter rejim, Kuzey Kore tek adam yönetimine yak?n bir komünist yönetim ve Pakistan da ?slami-teokratik e?ilimleri a??r basan bir seçimli otoriter rejimdir. Özellikle kom?usu Güney Kore’ye yapt??? tehditler nedeniyle, Kuzey Kore’nin nükleer gücü s?kl?kla ABD ve Güney Kore taraf?ndan ele?tiri konusu yap?lmaktad?r. ?srail’in de, demokratik bir rejim olmas?na kar??n yay?lmac? politikalar izlemesi, Müslüman dünyas?nda özellikle a??r?c? çevrelerde bu ülkeye yönelik baz? tepkiler do?urmaktad?r. Sürekli radikal terör örgütlerinin tehditleri alt?nda ya?ayan ve ?slami ülkelerle genelde olumsuz ili?kileri olan ?srail’in, nükleer gücünü daha çok “Samson seçene?i” ad? verilen ve Holokost’un ard?ndan Yahudilerin bir kez daha toptan yok edilmeye çal???lmas?n? önlemek amac?yla bir önleyici güç olarak geli?tirdi?i dü?ünülmektedir.[4] Nükleer silahlar genelde felaket senaryolar? için dü?ünülürken, ilginç bir ?ekilde bar??a ve istikrara da hizmet edebilir. Örne?in, birbirleriyle toprak sorunlar? (Ke?mir bölgesi) ve tarihsel husumetleri olan Hindistan ve Pakistan, nükleer güçleri sayesinde ilginç bir ?ekilde kapsaml? sava?a girmekten kaç?nmaktad?r. Ünlü neo-Realist Uluslararas? ?li?kiler uzmanlar?ndan Kenneth Waltz, bu durumu “nükleer denge”nin (nuclear balance) bar??a hizmet etmesi olarak yorumlam??[5] ve hatta bu sebeple ?ran ?slam Cumhuriyeti’nin de ?srail’e kar?? nükleer silaha sahip olmas? gerekti?ini söyleyince[6], dünyada büyük tepki çekmi?tir[7].

Kaynak: http://www.sipri.org/research/armaments/nuclear-forces

Bunun yan?nda, nükleer gücün kontrol alt?na al?nmas? ve insanl??a zarar vermesini önlemek amac?yla, 1996 y?l?nda Birle?mi? Milletler Genel Kurulu’nda Nükleer Denemelerin Kapsaml? Yasaklanmas? Anla?mas? Örgütü’nün kurulmas? (Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty – CTBT) kararla?t?r?lm??t?r. Bu anla?may? 183 ülke imzalam?? ve 164 ülke parlamentosunda da onaylam??t?r. Nükleer güce sahip ülkelerden Kuzey Kore, Pakistan ve Hindistan anla?may? imzalamam??, ABD, Çin ve ?srail de anla?may? imzalamalar?na kar??n henüz parlamentolar?nda onaylamam??t?r.[8] Bu nedenle, anla?ma ve bu uluslararas? kurum, henüz efektif bir yap?da de?ildir.

Bu ülkeler yan?nda, Rusya’n?n Sovyetler Birli?i döneminde izledi?i blok politikalar? ve ABD’nin ba??n? çekti?i NATO ülkelerinin yard?mla?mas?n?n neticesinde, baz? ülkelerin elinde de nükleer ba?l?kl? silahlar?n bulundu?u dü?ünülmektedir. Örne?in, NATO üyesi olan Türkiye, Belçika, Almanya, ?talya ve Hollanda gibi ülkelerde, NATO’nun sa?lad??? baz? nükleer ba?l?klar bulunmaktad?r. Bu ülkeler aras?nda, Adana’daki ?ncirlik Amerikan Askeri Üssü’nde 50-90 aras?nda nükleer ba?l??? bulunan Türkiye ve Aviano Amerikan Askeri Havaalan? ve Ghedi Hava Üssü’nde 70-90 aras?nda nükleer ba?l??? olan ?talya öne ç?kmaktad?r.[9] Bu bilgiler büyük ölçüde do?rulanm?? ve kesindir. Buna kar??n, Kazakistan, Beyaz Rusya (Belarus), Ukrayna ve Ermenistan gibi eski Sovyet Blo?u ülkelerinde de nükleer ba?l?klar?n bulunabilece?i iddia edilmektedir. Örne?in, k?sa bir süre önce Ermenistan eski Ba?bakanlar?ndan Hrant Bagratyan, ülkesinin nükleer silahlara sahip oldu?unu iddia etmi?tir.[10] Ukrayna, Kazakistan ve Belarus, Budape?te Anla?mas? (Mutabakat?) ile[11] toprak bütünlüklerinin garanti alt?na al?nmalar? kar??l???nda Rusya Federasyonu’na nükleer silahlar?n? devretmi? ülkeler olarak kabul edilmektedirler. Ancak Rusya’n?n son K?r?m ilhak? örne?inden de kolayl?kla anla??labilece?i üzere, bu toprak garantilerinin ihlal edilmesi, bu anla?malar? -en az?ndan Ukrayna aç?s?ndan- geçersiz k?lm??t?r.

Nükleer ba?l?kl? silahlar, elbette tüm ülkeler taraf?ndan e?zamanl? olarak yok edilebilirse, bu, dünya bar??? ad?na çok önemli bir kazan?m olabilir. Ancak ülkelerin ideolojik ve jeopolitik rekabetleri nedeniyle, bu, kolay kolay gerçekle?ebilecek bir durum de?ildir. Bu nedenle, nükleer silahlar?n yönetimi ve dünya bar??? ve dengesinin korunmas?, 21. yüzy?lda en önemli Uluslararas? ?li?kiler konular?ndan biri olacakt?r. Bu noktada, karar alma mekanizmalar?n?n ?ahsile?tirildi?i Kuzey Kore gibi ülkelere kar?? tepki gösterilmeli, karar alma mekanizmalar? parlamentolar ve halklar?n?n denetiminde olan demokratik ülkelere ise destek verilmelidir. Bu sebeple, demokratik rejimini geli?tirmesi durumunda, Türkiye’nin de ileride nükleer güce ula?mas? mümkün olabilir.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMEC?

[1] http://www.independent.co.uk/news/world/politics/these-are-all-the-countries-that-still-have-nuclear-weapons-a7053106.html.

[2] http://www.sipri.org/yearbook/2015.

[3] K?sa özeti buradan görülebilir; http://www.sipri.org/research/armaments/nuclear-forces.

[4] Bu konuda ünlü bir kitap için; http://www.com/Samson-Option-Israels-Nuclear-American/dp/0394570065/.

[5] https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/waltz1.htm.

[6] https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2012-06-15/why-iran-should-get-bomb.

[7] http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2012/al-monitor/eight-reasons-why-the-waltz-theo.html.

[8] http://www.ctbto.org/the-treaty/status-of-signature-and-ratification/.

[9] https://en.m.wikipedia.org/wiki/Nuclear_sharing.

[10] http://www.euractiv.com/section/europe-s-east/news/former-armenian-pm-says-his-country-has-nuclear-weapons/.

[11] https://en.wikipedia.org/wiki/Budapest_Memorandum_on_Security_Assurances.